Midherfstfestival

Als U vandaag iets via Google opzoekt, krijgt U deze werkbalk.

Als ik daarop doorklik, komt dit. (Hopelijk krijgt U iets in het Nederlands.) 

Daar wordt U natuurlijk niet veel wijzer van, dus laat mij misschien even uitleggen. Hoewel het festival oorspronkelijk uit China komt, viert Vietnam de herfstwende op zijn eigen, unieke manier. Tết Trung thu, dat is Sinterklaas, Halloween en Drie Koningen in één. Een gigantisch feest waarvan de culturele wortels honderden jaren terug aan.

1. Ter gelegenheid van...

Na de zomer verschijnt één van de helderste manen van het jaar. Ronder en ronder komt hij op, nog vóór zonsondergang. Dat geeft boeren een paar avonden op rij de kans om tot laat op het veld te werken. Als de maan helemaal vol is, is de oogst binnengehaald. (Ook in het Nederlands heet de maan van de herfstwende trouwens Oogst- of Maïsmaan.)

Volledig vol verschijnt hij op de 15e van de 8e maan. Dit jaar is dat dus vanavond en dat wordt overal in Vietnam met een groots festival gevierd. 

2. Dank u, God van de Aarde

's Avonds wordt er in huis een altaar opgesteld, elke familie offert aan de God van de Aarde. Daarna, onder het licht van de volle maan, worden koekjes, fruit en cake samen opgegeten. 

Het eten (de oorspronkelijke offergaven) is overvloedig en blijft tot middernacht staan, zodat iedereen de hele tijd kan snoepen. Soms is er voor kinderen zelfs een aparte altaartafel, lager en met extra lekkers. 

3. Focus op familie

Omdat er sinds de zomer vele uren op het veld gewerkt werd, was er weinig tijd om met de hele familie samen te zijn. Nu de oogst binnen is, kan die verloren tijd ingehaald worden. En hoe! 

4. Kinderfestival

Al een hele week zien en horen wij hoe overal Tết Trung thu gevierd wordt. Correctie: voor ons duurt het festival eigenlijk al een maand. Wij wonen tegenwoordig vlak bij een tempel waar een semiprofessionele groep traint. Ik weet niet hoe veel leeuwendansen Lukas en ik al gezien hebben. De tel kwijt, maar op die palen is dat echt wel spectaculair. 

Want dit is niet alleen een festival voor de schoonheid van deze maan, een goede oogst en quality time met de familie te vieren. Het is bovenal een kinderfestival. Overal gratis spektakel. Draken op stokken in de lucht. Winkels vol speelgoed. Snoep. Optochten met lampionnen. Speciale mooncakes op de markt. Leeuwenkostuums op maat. Spelletjes in de koffiehuizen. 

Eergisteren zijn Lukas en ik gaan touwtrekken, hebben we dierenfiguurtjes van palmbladen geweven en keramiek potten kapot geslagen. Dat is met dezelfde schwung als Mexicanen hun piñatas neerslaan, maar in plaats van snoep ligt er briefjes van 10.000 đồng tussen de scherven.

5. Dansende leeuwen

Eerlijk is eerlijk, draken- en leeuwendansen worden ook opgevoerd op huwelijken en voor het nieuwe jaar, bij de opening van een zaak of aan het begin van een cultureel evenement. Eigenlijk op elke gelegenheid die voor verandering staat, wanneer het oude afgeworpen en het nieuwe verwelkomd wordt. Dan brengt zo'n dans geluk en voorspoed.

Als U ooit de kans krijgt, ga dan kijken! Zodra wij drums en cymbalen horen, rent Lukas samen met de andere kinderen uit de buurt naar buiten. Ook volwassenen haasten zich naar het geluid. 

In Hội An worden leeuwendansen vooral in Old Town opgevoerd, bij de ingang van tempels, winkels en koffiehuizen. Met een beetje geluk kun je ze soms ook in de buitenwijken zien, tussen de rijstvelden. Tegen of net na valavond is een goed moment. Spits je oren en volg de brommers die plots allemaal in dezelfde richting gaan.  

De dans zelf is eigenlijk een acrobatische krachttoer. Dansers dragen enorme leeuwenkoppen op hun smalle schouders, en springen daarmee op de schouders van de danser die het achterlijf van de leeuw uitbeeldt. 

De show zit vol opwinding en spanning. Het gejoel als de leeuw dichterbij komt en kinderen de leeuw kunnen strelen, gaat over in achtbaan-overkop-gillen-van-plezier als hij zich daarna plots weer in volle lengte opricht. 

Ook voor volwassenen is het allemaal erg entertainend. Het publiek lacht om de kapriolen en verleidingspogingen van de leeuw. Hij heeft van die grote ogen en knippert met zijn lange wimpers, hij wiebelt suggestief met zijn kontje. Eng, mooi, indrukwekkend en grappig tegelijk.

6. Lantaarn optocht

Tết Trung thu betekent cadeautjestijd. Geef géén gele bloemen! Dat is voor begrafenissen en om het huisaltaar op te fleuren. Voor volwassenen zijn rozen, lotusbloemen en mooncake gegarandeerd succes.

Kinderen worden verwend met plastic speelgoed, maskers om zelf leeuw te spelen en lantaarns in allerlei vormen. Vlinders, sterren... Lampionnen in de vorm van een vis moeten de kwaadaardige Karpergod afschrikken. Het idee is dat die, als hij zichzelf ziet met een stok aan zijn mond en een lichtje (de Geest van de Maan, zie nummer 7) in zijn buik, dan vanzelf zou wegvluchten. 

Hier is de ster bijzonder populair. Alle wegen leiden naar de maan, en het belangrijkste is dat die verlicht wordt. Dus rennen op straat de kinderen met hun lampionnen heen en weer, lichtjes in hun ogen en een glimlach breed uitgesmeerd over hun gezicht.

Ze zullen ook breed lachen als je hen lucky money in de hand drukt. Liefst in een rode envelop, daarin zit het geluk. Voor kinderen die aankloppen om bij jou thuis een leeuwendans op te voeren, hoort lucky money er hoe dan ook bij. Hou uw centen klaar.

7. De man en het meisje op de maan

Tết Trung thu, dat had U al begrepen, staat volledig in het teken van de maan. Over die Maan, met hoofdletter want een God of een Geest, doen verschillende verhalen de ronde. 

Er is het verhaal van Cuội (letterlijk: Glimlach), de jongen die daar nu woont. Hier een filmpje (en mijn verwarring). Sommigen zeggen dat hij zich, toen hij stierf, vasthield aan een magische Waringin boom die naar de maan zweefde. Tijdens de volle maan kun je tegen de zilveren achtergrond nog steeds zijn schaduw onder die boom zien zitten. Tijdens Tết Trung thu moeten de lantaarns van de kinderen hem de weg terug naar de aarde tonen. 

Er is ook een verhaal van een meisje dat met haar konijn in een gouden paleis op de maan woont. Ik heb dat hier - vrije interpretatie - volledig uitgeschreven. Het jade konijn is daar druk doende met het brouwen van een levenselixier. Mensen zeggen dat je meisje-met-konijn bij volle maan verschijnen end dat je hen op Tết Trung thu je wensen kunt toevertrouwen. 

En dan zijn er nog andere verhalen, met andere personages. Een dikke man, onder andere, die ook altijd aan de leeuwendans meedoet.

8. Cake met bonen

Nu overal verkrijgbaar, in allerlei vormen en smaken. De maancake wordt eerst als offer aangeboden aan de de god van de aarde en de voorouders, daarna wordt het onder de levenden verdeeld. Kinderen krijgen de grootste portie. De twee populairste cakes zijn bánh dẻo, zachte, plakkerige cake van gelei-achtige rijst. En bánh nướng, gebakken met een dikke korst. 

9. Weersvoorspelling

Deze tijd van het jaar gebruiken boeren ook om de voorspoed van het volgende jaar te voorspellen. Als de maan geel is, dan zal het weer goed zijn en de oogst groeien en bloeien. 

Een eerder blauwe of groene maan (in het Vietnamees hebben deze twee kleuren trouwens één en hetzelfde woord), is niet zo'n goed voorteken. Dan krijgen we het komende jaar slecht weer en een magere oogst. 

Is de maan overwegend oranje, dan zal het land het komende jaar veilig en vredevol zijn en goed gedijen. 

Begin deze week hoorde ik dat boeren en vissers alvast geloven dat het komende regenseizoen uitzonderlijk nat zal worden. Dat belooft.

 

Ik hoop dat U vanavond ook eens naar een van de mooiste volle manen van het jaar kijkt. Misschien zelfs een soort feestje viert.

Bronnen: EL EN CO, Green Shoots International School, Hoi An Now, China Highlights

    

-4 en -3: dag van de grote aankopen

Nog maar drie tot vier dagen te gaan voor Tê't, tijd om de laatste voorraden in te slaan.

In werkelijkheid zijn ze al een paar weken bezig met nieuwe huisraad kopen. En mooie nieuwe kleren. Zonder kun je het nieuwe jaar niet goed starten. Net zoals de Vietnamezen het nieuwe jaar niet willen beginnen met een huis vol oud vuil, willen ze straks geen kleren dragen waar nog een oud, slecht lot aan zou kunnen hangen.

In kraampjes langs de straat, in vaste winkels en grote supermarkten - overal heerst een enorme drukte. Hele families steken zich in het nieuw. De kinderen krijgen blinkende schoenen, de meisjes gouden rokken, de jongens geborduurde vestjes, de vrouwen een mooie ao dai. Er wordt gegraaid, gepast, gewikt en geboden. Denk solden, maar dan zonder korting.

Een andere jacht is die op de juiste ingrediënten. Dat gebeurt echt op de 28ste en 29ste dag van de laatste maanmaand. Of toch zo dicht mogelijk bij het moment waarop de lokale markt voor drie dagen sluit. (Mijn groentenmadam werkt een heel jaar door, zeven dagen op zeven. Alleen tijdens die drie collectieve feestdagen voor Tê't neemt ze verlof. Drie dagen, op een heel jaar!)

Het gewone eten in Vietnam is dagvers, komt bijna per maaltijd rechtstreeks van de markt. Maar tijdens Tê't kan dat dus niet. Verse kruiden, vis en vlees, groenten en fruit zijn immers niet te verkrijgen. Daarom dat het eten tijdens Tê't zo anders dan anders is. Het moet een paar dagen meegaan, en traditioneel waren er natuurlijk geen koelkasten om eten te bewaren.

De enige manier om voedsel in dit tropisch klimaat vers te houden was inmaken, pekelen en stomen in bananenbladeren. Vandaag bestaat een typische Tê't maaltijd nog steeds uit dit soort traditioneel eten dat natuurlijk bewaard kan worden.
 
Er is bánh chưng, een rijstmengsel dat dag en nacht in bananenblad stond te stomen. Er zijn allerlei traag getrokken soepen met groenten. En kip natuurlijk, al even traag gekookt en daarom naar het schijnt bijzonder mals.

In centraal Vietnam staat traditioneel ook mứt quất dẻo op de menu. Gekonfijte mandarijn. U weet wel, van de boom die iedereen hier in huis haalt. De vrucht wordt gepeld en gevuld en gember, daarna gekristalliseerd.  


Het smaakt een beetje als confituur. De beter zelfgemaakte sinaasappelconfituur, met een vleugje verfrissend zuur van de gember. Confituur met een bijt, want er zit nog stevig vruchtvlees aan de mandarijn. Geproefd en goedgekeurd!

Wat goed dat de markt drie dagen sluit. Dat het de Vietnamese moeders voor Tê't verplicht heeft om creatief te koken. De dagelijkse keuken is lekker, die in deze feestperiode anders maar minstens even goed. Dus doe die inkopen maar, sla gerust grote voorraden in. Ik kom graag al die nieuwe smaken testen.
               

-5: dag van de rijstcake-in-bananenblad

Nog 5 dagen te gaan! Op de 27ste dag van de laatste maanmaand van het jaar wordt bánh chưng gemaakt. Een dikke cake van rijst, gevuld met gestoofd vlees en/of eieren. De cake wordt in bananenbladeren verpakt en 24 uren gekookt.

Een etmaal lang moet de essentie van de bananenbladeren in de rijstcake trekken. Vroeger profiteerden huisvrouwen van deze dag om met hun zussen, buurvrouwen en vriendinnen samen te koken en nieuwtjes uit te wisselen. De meeste vrouwen werken vandaag buitenshuis, daar hebben ze geen tijd meer voor.

Dus kopen ze hun rijstcakes op de markt. Bánh chưng hoort bij Tê't zoals kaarsjes bij een verjaardag. Collega's en vrienden geven elkaar pakketjes bánh chưng. Wij krijgen er ook toegestopt. De eerste keer vond ik het niet echt lekker, maar ondertussen heb ik het wel leren waarderen. Het voelt zacht en smaakt een beetje zoet en bitter tegelijk. Straks doe ik nog zoals de Vietnamezen en is mijn nieuwjaarsdag niet compleet zonder een pakje of twee.  

-6: dag van de boom

Nog zes dagen voor het oude maanjaar om is, het moment om de familieboom in huis te halen. Vroeger stond die op voorouderlijke grond. Degenen die de traditie in ere houden, halen hem een paar dagen voor Tê't op en brengen hem op de vijfde dag na Tê't terug naar hun hometown. Daar hebben ze iemand aangesteld die het hele jaar door voor de familieboom zorgt.

Hoewel Vietnamese families die over de rest van het land zijn uit gezworven, rond Tê't nog steeds terugkeren naar het huis van ouders en grootouders, worden de meeste bomen tegenwoordig on the spot gekocht. Vaak midden in het centrum, op de belangrijkste hoofdwegen en drukste kruispunten.

Daar planten kwekers uit omliggende velden hun aardewerken bloempotten op straat. Vrachtwagens rijden af en aan met nieuwe leveringen. Families keuren, kiezen, kopen. Er komt en gaat een constante stroom van steekkarren, fietsen, brommers, aanhangwagens. Mijn fotoreportage van vorig jaar toont het min of meer. Dit jaar rijden de brommers met bomen zo snel heen en weer dat ik vaak te laat ben om het vast te leggen.

Hoe dan ook, als de plant maar tot de ingang van het huis of de zaak geraakt. Hij moet vlak voor de deur of middenin de hal staan.

In Ho Chi Minh stad is het de abrikozenboom die voor een vruchtbaar en voorspoedig jaar moet zorgen. De gele bloemen moeten fel als goud oplichten, dat brengt het meeste geluk. In Hanoi is het een tak van de perzikenboom. Je kunt kiezen tussen rood, roze of rood-roze. Ik zou voor rood gaan, in Azië traditioneel de kleur van goed geluk. Hier in Hội An is het de Kumquat boom. Een stevige struik met kleine, oranje mandarijnen. Hoe boller, hoe beter.

Misschien vind ik dit wel het allerleukste aan Tê't. Want Tê't of het nieuwe maanjaar, dat betekent eigenlijk de komst van een nieuwe lente vieren. En hoe doe je dat beter dan door - letterlijk - een en ander op te fleuren? Het is dezer dagen absurd mooi op straat. Asfalt en uitlaatgassen in een decor vol bloemen in bonte kleuren. Alsof we in een surrealistisch, sprookjesachtig stadswoud beland zijn.

Andere decoraties die op de 26ste dag van de laatste maanmaand voor Tê't in huis worden gehaald zijn manden en kommen met rond, rijp fruit. Gele bloemen die voor een lang leven staan. En traditionele schilderijen en kalligrafie van oude Vietnamese spreuken.

Allerliefste heeft er eentje gekregen van het stadsbestuur van Đà Nẵng. Hij mocht zelf kiezen wat er op kwam, een wens voor zichzelf en de zijnen. Nu hangt er peace of mind in onze woonkamer.

Vorig jaar deden we niet mee aan de voorbereidingen voor Tê't, dit jaar toch al een beetje, volgend jaar halen we misschien ook een boom in huis. Of van die gele bloemen, die vind ik ook mooi.