vrijdag 12 oktober 2018

Chùa Cầu

Hoi An heeft veel bruggen, in het historisch centrum ligt de beroemdste: Chùa Cầu, Japanse brug. Gemaakt in hout en met een pagode. Overleeft al sinds de 17e eeuw allerlei overstromingen. Staat op de lijst van werelderfgoed.

Als ik naar het centrum ga, probeer ik er altijd een blik op te werpen. Soms bezwijkt de brug bijna onder de toeristen, soms is er helemaal niemand. Ik denk meestal aan die keer dat we Hoi An voor het eerst bezochten, een herinnering die mij nu extra week maakt.

Dat zit zo. Allerliefste werkt sinds jaar en dag wereldwijd aan het lokaal beleid. Dat betekende dat hij tot voor kort gemiddeld één dag op drie in het buitenland verbleef, soms één dag op twee. Dan zei hij dat het 'uitzonderlijk' was en ik dat het precies wel vaak uitzonderlijk is. Tijdens werkweken zonder reizen maakte Allerliefste dan weer lange dagen in Brussel.

Om maar te zeggen: in het plan om samen te verhuizen lag de nadruk nogal op 'samen'. Het werkt, hier in Vietnam waren we drie volle maanden bij elkaar. Dat is jaaaaren geleden en ik heb er elke dag van genoten. Maar ook wie in het Zuiden een programma coördineert, moet af en toe naar het hoofdkantoor. Hij is dus alweer meer dan een week van huis, ik sta er nu in een ver land tijdelijk alleen voor.

We doen het goed, de kinderen en ik, maar het voelt wel vreemd. En het is tijd dat we hier weer met ons vieren zijn. *** Kom nu maar snel terug, Allerliefste, dan stappen we nog een keer samen over de houten brug. *** 

Jana en Lukas op / in de Japanse brug van Hoi An

donderdag 11 oktober 2018

Lampionnen

Ik begrijp zeer goed waarom Hoi An zo'n populaire bestemming is. Als ik naar het historisch centrum ga - voor een afspraak of specifieke boodschappen zoals courgetten - neem ik meestal ook mijn fototoestel mee.








dinsdag 9 oktober 2018

Laatste keer Cambodja: wat ik graag op voorhand had geweten

Ook al heb ik enorm van onze tempeltrip genoten en valt er nog veel over te vertellen, eenmaal voorbij zakt mijn interesse meestal snel. Waarom dan toch nog een bericht over Cambodja? (Hier de hele reeks.) Zelf maak ik altijd dankbaar gebruik van de informatie die mensen online delen, nu moet ik ook maar eens die moeite nemen. Dus hier komen mijn ultieme tips, voor al wie met of zonder kinderen naar Siem Reap wil reizen.

1. Neem een tuk tuk. Of een brommer. Maar zeker geen fiets.

Verschillende fietsoffertes opgevraagd, blij dat we dat niet gedaan hebben: de tempelbezoeken waren zo al vermoeiend genoeg. In de tuk tuk van Mr. Riep konden wij tussendoor tenminste even rusten. (Omgekeerd rustte hij tijdens onze tempelbezoeken uit. 'I wait for you,' en hij spande zijn hangmat in de tuk tuk.)

We mochten Mr. Riep twee dagen lang alles vragen. Hier even stoppen, daar een stuk te voet, ergens gaan eten: hij wist de weg en lachte zijn tanden bloot. De hele dag reikte hij ons vanonder de zitbank water aan, zoveel liter hadden we onmogelijk zelf kunnen dragen. Het dak beschermt je tegen zon (en regen!), de wind werkt heerlijk verfrissend. Bovendien is niets zo magisch als door een oude tempelpoort tuk tukken.

De meeste hotels kunnen een tuk tuk voor je regelen. Zonder kinderen zou ik een brommer huren: evenveel wind door je haren en nog meer vrijheid om zelf je route te bepalen.





2. Kies je tempels en neem pauzes. 

Tickets voor 1, 3 of 7 dagen blijven allemaal een poosje geldig. Als je tijd hebt, hoef je dus niet per se dagen achtereen tempels te bezoeken. Eén dag lijkt me weinig, op drie dagen kun je veel zien. Na twee dagen vinkten wij de kleine tempels op de grote toer af en alle grote tempels op de kleine toer.

Met kinderen zou ik - achteraf gezien - datzelfde aantal tempels over drie halve dagen spreiden. Dag twee doseerden we onze energie al slimmer: voor een paar dollars extra stuurden we onze tuk tuk over de middag terug naar het hotel, het supervriendelijke Chheng Residence. Eten en zwemmen, daarna konden we er weer tegenaan.

Onderschat niet hoe vermoeiend de tempelbezoeken zijn. Je wil geen overdosis en kinderen die er ferm genoeg van hebben. Om die reden namen wij ook geen gids (geen spijt van) en bewaarden we de grotere tempels voor de tweede dag (bleek een goede strategie).

Onze top 7 met kinderen? Angkor Wat, Angkor Thom, Ta Som, Neak Poan, Preah Khan, Ta Prohm en Sras Srang. De laatste is eigenlijk het koninklijk meer, een korte tussenstop. Gouden tip: schuif nooit zomaar ergens aan. In een beperkt aantal tempels / tempeldelen mogen kinderen niet binnen, vraag na vooraleer je een half uur voor niets in de rij gaat staan. 

Zonder kinderen zou ik een versnelling hoger schakelen en met de brommer ook de meer afgelegen tempels aandoen. Ik zou Pre Rup overslaan en voor Banteay Srei gaan: de meeste gedetailleerde tempel van allemaal, naar het schijnt een juweeltje van Khmer kunst. Misschien zou ik zonder kinderen wél een gids nemen: als ik af en toe mijn oor te luisteren legde, klonk het wel interessant. Op voorwaarde evenwel dat zo'n gids met zijn eigen brommer mijn tempo zou volgen.

Zonder kinderen zou ik evenmin pauzeren in het hotel, maar mijn brommer naar het meer van Sras Srang sturen. Daar staan hangmatten die je kunt huren. Denk ik. Cambodjanen mogen hun eigen erfgoed (terecht!) gratis bezoeken, we zagen veel families bij de hangmatten picknicken en uitrusten. Lijkt me de moeite waard om alvast uit te proberen. (Alleen, waar laat je die eventuele gids dan?)

Sommige tempels moeten opnieuw in elkaar gepuzzeld worden




3. Gedraag je. 

De tempels zijn werelderfgoed. Ga niet op leuningen zitten, klauter niet op steenstapels, kom niet aan graveringen. Rook niet en laat geen afval slingeren.

De tempels staan in het leefgebied van de Khmer. Dus ook daar: vervuil niet en geef geen snoep of geld aan kinderen. Dat laatste staat expliciet in de gedragsregels.

De tempels zijn actief, Boeddhisten en Hindoes offeren en bidden er. Dus mag je niet roepen en moet je je zedelijk kleden. Rok tot onder de knieën, geen topje met spaghettibandjes. Als je alleen blote kleren hebt, vind je in de stalletjes rond de tempels wel een linnen broek of een lang kleed.




Voor foto's van religieuze rituelen en monniken moet je toestemming vragen. Ik toonde mijn fototoestel, kreeg een goedkeurend knikje en durfde nog steeds niet helemaal. (Het liefst had ik ingezoomd op de schouder van een jonge monnik: zijn plaktattoo bewees dat hij - gelukkig - ook maar gewoon een kind was. Maar ook dat zoomen leek me wat te intiem.) 


Vlaggen bij een recent gebouwde pagode





4. Over foto's gesproken...

Er lopen veel mensen en die willen allemaal zonder andere mensen op de foto. Wij ook: alsof we de tempel voor ons alleen hebben. Soms betekent dat op je beurt wachten. Met (onze) kinderen betekent het minstens even vaak 'dan maar geen foto'. Loslaten is de boodschap.

Ben je een enthousiaste amateur fotograaf zonder kinderen, dan kun je je op voorhand verdiepen in allerlei adviezen over de beste tijdstippen voor het mooiste licht en de routes met het minste volk. 'Doe de toer in de omgekeerde richting,' bijvoorbeeld. Of 'ga direct naar de oostvleugel.' Dit filmpje deelt tips na zeven dagen fotograferen in en rond Siem Reap

In het regenseizoen is het alvast minder druk, maar dan regent het dus wel. Er zijn ook droge uren, alleen is de lucht dan net iets donkerder, de natuurlijke belichting net iets minder. Dat zie je aan onze foto's. Ook alle adviezen voor zonsopgang of zonsondergang konden wij negeren: het was nooit fel genoeg. En misschien was dat ook een geluk, op vakantie wil ik al zeker niet vroeg uit de veren. (Van mensen die wél zo'n prachtig schouwspel zagen, hoor ik uit eerste hand dat ze er jaren later nog vaak aan terugdenken.)

Dit had ik graag de eerste dag al geweten: trek iets kleurrijks aan. Grijze, oranje, kaki of bruine tinten verdwijnen tegen de achtergrond van de tempel. De jungle, de bomen en het mos slokken alle groen op. Doe je een knalwitte T-shirt aan, dan moet je goed met contrasten kunnen werken. Met fel rood, geel of blauw zit je goed: dat steekt mooi af tegen de stenen.

5. Doe zo duurzaam mogelijk.

Volg deze zeven tips voor kindveilig reizen en ga in het moderne Siem Reap naar een voorstelling van Phare Circus. Zo de moeite! Ga eten in Marum of Let's eat. Koop je hippe souvenirs bij Friends 'n Stuff en meer klassieke souvenirs bij Artisans Angkor. Hier en hier schreef ik waarom. Tot zover de mensen.

Tussen Ankor Wat en Angkor Thom waarschuwen verschenen verkeersborden voor overstekende olifanten. Je kunt op hun rug van tempel naar tempel, maar doe dat toch maar niet. Ze lijken sterk, maar zijn absoluut niet gemaakt om gewicht te dragen. Elke rit brengt deze dieren fysieke schade toe, ook op de lange termijn. (Doe trouwens ook nooit andere dingen met olifanten. Want 'wilde dieren zijn alleen maar met geweld te temmen', zeggen deze reisorganisaties tegen olifantenverdriet.)



6. Trek de stad in. Eet ijs en laat iets weten.  

Siem Reap is meer dan oude stenen. Wij trokken de maandagochtend voor ons vertrek te voet door de straten van het moderne stadscentrum, gluurden onderweg bij elk huis en op elk terras naar de gouden tempeltjes.

Op de markt bedankten we vriendelijk voor knabbelvissen aan onze voeten, in plaats daarvan kochten we de peper waarvoor Cambodja bekend staat. Voor ons was het helaas nog te vroeg, maar we waren wel nieuwsgierig: smelt gefrituurd ijs dan niet?




De dag tevoren kochten we bij de tempel twee diepgevroren mango-ijsjes voor 1 dollar en die waren heel lekker. Als U met onze tips naar Cambodja gaat en het bevalt U daar (zeker weten!), wilt U dan ook eens zo'n fried ice cream roll proberen en ons iets laten weten? Dank.




maandag 8 oktober 2018

Stenen schetsen


Ze tekent graag. Altijd, en dus ook op reis. Het zijn dagen waarop Allerliefste een zware rugzak met schetsblok draagt en andere mensen nieuwsgierig komen kijken. Dat vindt ze helemaal niet erg, zolang die mensen maar geen foto's trekken. Leg dat maar eens uit aan Aziatische toeristen: een blond meisje met potlood en papier, te mooi om niet vast te leggen.

Dus klapte ze haar boek dicht en schetst ze nu thuis verder. De bomen en tempels zitten in haar hoofd, alleen voor de stenen graveringen haalt ze er foto's bij.





Dit is maar een kleine selectie. Als ze alle stenen graveringen uit de Cambodja-map wil schetsen, is ze nog uren zoet.  
  

zondag 7 oktober 2018

Elke riel naar de Khmer

In Siem Reap vind je de tips voor kindveilig toerisme in winkels, boven het toilet, op de menukaart. Jawel, Cambodja telt verrassend veel verantwoorde organisaties. Organisaties waar je het bedelgeld voor kinderen beter kunt spenderen. Dat brengt me bij het tweede gebod: eet, koop, doe alles zo verantwoord mogelijk.

We aten in Marum op een bijzonder sfeervol terras een bijzonder lekkere traditionele Khmer maaltijd. We delen ons eten onderling altijd en hier nog meer: in Azië en ook bij de Khmer komt alles in kleine kommetjes. Dus pikten wij ongegeneerd bij elkaar en de kinderen: frieten, wat een feest! Van de eerste ober kregen ze ook al kleurpotloden en tekenpapier. Daarna verschenen nog vier verschillende obers aan onze tafel.

Dat komt omdat Marum een Tree Alliance restaurant is. Jongeren aan de rand van de samenleving krijgen op de werkvloer een opleiding tot kok, ober, barman/ -vrouw. Ze hebben een al dan niet zichtbare handicap, noteren je bestelling bijvoorbeeld met een paar vingers minder. Of ze komen uit een arme familie, leidden een ongeschoold leven. Tree Alliance geeft hen een opleiding en werkervaring waarmee ze verder kunnen.

Lees meer over Tree Alliance en ontdek al hun restaurants in Cambodja. In Siem Reap alleen al kun je eten bij Marum (geproefd en goed gesmaakt) en het minder toeristische Let's Eat! Op voorhand reserveren is aangeraden.

Foto (c) Tree Alliance, restaurants die lekkere lokale keuken serveren, 
terwijl ze jongeren in de horeca opleiden


We kopen zelden souvenirs, deze keer wel. Lokaal en eerlijk, want dat hoort evengoed bij het tweede gebod van verantwoord reizen. Koop in Cambodja * producten die in Cambodja * gemaakt zijn en waar de Khmer * zelf aan verdienen, het liefst behoorlijk. (* Vervangen door gelijk welk land en plaatselijke bevolking.)



Op reclameborden en tuk tuks wordt de markt op King's Road Angkor aangeprezen. Het garandeert producten 'made in Cambodia', maar ik weet niet zeker of producenten er ook een eerlijke prijs voor krijgen.

Dat is zeker wel het geval bij Artisans Angkor. Al sinds 1992 organiseren zij vakonderwijs, werkervaring en winkelverkoop. De cijfers zijn indrukwekkend: met de eigen inkomsten stelt de organisatie vandaag 1100 mensen te werk, waaronder 800 ambachtslui en kunstenaars. In 12 dorpen zijn in totaal 48 werk- en leerplekken waar werknemers een eerlijk loon en gratis gezondheidszorg krijgen.

We bezochten zo'n atelier, leerden van alles bij over weeftechnieken, zilversmeden, houtbewerking, steenkappen en ... Khmer gebarentaal.

Er is ook een alfabet, zodat vakmensen met en 
zonder handicap met elkaar kunnen communiceren

Ook bij Friends 'n Stuff - vlak naast het Marum restaurant - krijgen producenten een opleiding en inkomen. De foto's op hun facebookpagina tonen echt vakwerk, vaak uit gerecycleerde materialen. Autoband wordt handtas, krantenpapier wordt pennenzak. Zelfde principe: families leren een ambacht, krijgen een beter inkomen, kunnen hun kinderen op school houden. Zodat die kinderen later de krant kunnen lezen of wie weet zelf vol schrijven: daar staat zo'n pennenzak met mooie Khmer krullen voor. Dus kocht ik er meteen drie, goed voor onze voorraad verjaardagscadeaus.  

Maar meer nog dan dingen kopen toeristen ervaringen. In Cambodja (en veel andere landen) kan ook dat verantwoord. Zo kun je bij Phka Kravan je nagels laten lakken terwijl je bij de buren (Kaliyan Mith) je moto laat herstellen.

Zelf gingen wij naar Phare, een circus met amazing vibe and energy, transforming the lives of Cambodian youth. Zo staat het op hun website, zo voelt het in de circustent. Wij zagen Khmer Metal, een zinderende voorstelling over het nachtleven van jonge Cambodjanen vandaag. Hieronder alle uitleg... en hier een filmpje.











Breng oordoppen mee en kom op tijd voor tribune C: dan heb je ook met een goedkoper ticket een goede plaats én goed zicht op de halsbrekende acrobatie van de circusartiesten. Wij lachten en gilden aaah en ooh. Slangenlijven en spierbundels die zich opwerken uit sociaal kwetsbare milieus: op alle vlak erg indrukwekkend.

Ook het verhaal vond ik beklijvend. In een bar ontmoeten jonge Cambodjanen elkaar, ze proberen op alle mogelijke en onmogelijke manieren geld te verdienen, verleiden en vallen voor elkaar. Jongens en meisjes, jongens en jongens, meisjes en meisjes. In een samenleving waarin holebi's stiekem moeten doen, een vooruitstrevende en verfrissende voorstelling. 

Nadien sprong Lukas als een van de eersten uit het publiek recht, de gastheer had net aangekondigd dat je met de artiesten op de foto kon. De ober die teveel gedronken had moest er zeker bij, die was zo grappig. Jana wilde het liefst met de meisjes op de foto. Kwestie van girlpower, in de voorstelling stonden die vrouwen absoluut hun mannetje.


Als ik U buiten de tempels iets mag aanraden in Siem Reap, dan dit Phare circus: bijzonder sterk sociaal project, bijzonder fijne voorstelling. (En Marum restaurant, want wel héél lekker.)
  

zaterdag 6 oktober 2018

Gij zult kindveilig reizen

Angkor Wat en Thom en zo: al die tempels liggen in Siem Reap, een stad die van het toerisme leeft. In een arm land als Cambodja brengt dat helaas ook wantoestanden mee. Kinderen werken er als bedelaar, verkoper, goedkope arbeidskracht of prostituee.

Gelukkig zijn er ook tegenbewegingen en kun je als toerist mee het verschil maken. Child Safe Movement geeft zeven tips, enkele daarvan klinken bekend en heel logisch. Meld kinderarbeid, meld sekstoerisme. Er staat meteen een hele lijst telefoonnummers bij. 

De volgende tip, gespot boven de spiegel van een toilet, is verrassend. Kinderen zijn geen attractie, ik vrees dat ik daar al tegen gezondigd heb. 
 

Een andere tip hoorde ik voor het eerst op een straathoek van Mexico Stad. 'Geef niets aan bedelende kinderen.' Geen geld, geen speelgoed, geen snoepje. Geen balpen, geen eten, geen kleren. Hoe hartverscheurend ook, hoe hard dat ook tegen je gevoel indruist.

Kinderen die bedelen of verkopen gaan niet naar school, in plaats daarvan dragen ze bij aan de inkomsten van hun familie. En zolang die kinderen iets toegestopt krijgen, zal de familie hen erop uitsturen: de straat brengt immers meer op dan de school. Zo blijven kinderen dankzij jouw goedbedoelde generositeit gevangen in een leven van armoede en afhankelijkheid.



Wat dan wel? Steun organisaties die structurele hulp bieden, organisaties die kinderen (gratis en degelijk) onderwijs geven en families volwaardige inkomsten van menswaardige arbeid. Bovendien (en ook dat heb ik van mijn collega straathoekwerkers in Mexico geleerd) kunnen organisaties kinderen en families makkelijker tot hulp te overhalen als de straat geen 'winstgevend' alternatief meer is.

Ook voor mij (en helaas ook in Gent) voelt het nog steeds contra intuïtief, maar weet: de volgende keer dat U van uw hart een steen maakt, doet U eigenlijk net goed. Hier zijn ze allemaal, de zeven tips voor kindveilig toerisme.
   

vrijdag 5 oktober 2018

Kleine toer, grote tempels

De eerste dag fantaseerde ik af en toe met de kinderen. 'Stel je voor dat we in de tijd van de Angkor koningen geleefd hadden ...' De repetitieve boeddhistische muziek die her en der gespeeld werd, hielp wel. In ons hoofd werden we in een draagstoel van het kasteel naar een meer gedragen. De lucht zwaar van wierook wuifden verschillende bedienden ons met grote palmbladeren koelte toe. Kinderen met een lap rond hun middel renden op blote voeten om ons heen. Zelf droegen we lange gewaden en reikten we met onze handen vol armbanden naar een schaal met verse mangoblokjes. 

'Want toch liever niets als slaaf, mama!' Akkoord. Opeenvolgend veroverde elke heerser nieuwe gebieden die verse arbeidskrachten voor het eigen bouwproject moesten leveren. Tientallen jaren hebben tienduizenden aan de tempels van Siem Reap gewerkt. Bloed, zweet en tranen ... Ik durf bijna niet zeggen dat het resultaat vandaag er nog steeds mag zijn. Die tempels die op de kleine toer liggen zijn zo mogelijk nog indrukwekkender!

Angkor Wat is een actieve boeddhistische tempel, dat merken we meteen in het voorportaal en in het groen daarachter, waar toeristen en een paar fel oranje figuren tot aan de eigenlijke tempel wandelen. Boeddhistische monniken, van heel jong tot heel oud, zijn hier thuis. Wij voelen ons misschien een heel klein beetje thuis: soms durven we gek doen, meestal hebben we te veel ontzag voor de oude stenen en hedendaagse rituelen.




Idem in het centrale deel van Angkor Wat: we kijken onze ogen uit, alleen als ze het echt niet meer kunnen uithouden doen ze een keer gek. (Noteer de subtiele verschuiving van perspectief: wij wordt zij.)







Tweede grote tempel op onze kleine toer is Angkor Thom. Het betekent letterlijk 'Stad Groot' en heeft vijf ingangspoorten: eentje in elke windrichting plus nog een overwinningspoort. Wij gaan door die laatste te voet naar binnen. Alles voor de ervaring, de tuk tuk rijdt ons wel achterna.





In Angkor Thom staat onder andere Bayon, een tempel met sereen glimlachende stenen hoofden. Ze zijn met gigantisch veel en ook gigantisch groot en staan in een symmetrisch patroon rond de centrale toren. Echte Khmer barok, het lijkt wel een uitvergroting van hoe ik mijn zandkastelen maak.




Naast Bayon is het - nog steeds binnen de stadsmuren van Angkor Thom - opnieuw bittere ernst. De Grote Stad kon natuurlijk alleen maar groot blijven dankzij het nodige machtsvertoon. Dus liet een of andere koning, meer bepaald Mahaparamasaugata, een uitgestrekt terras bouwen. Vanaf dat olifantenterras, rijkelijk gedecoreerd met oorlogstaferelen, kon hij zijn troepen overschouwen.

 

Dat is teveel ernst voor ons, we gaan naar Ta Prohm. Lukas gaat er op zoek naar de bomen uit Tomb Raider: het spelletje en de film. Het leek me wat overdreven om ter voorbereiding te schieten met Lara Croft of meer dan een uur naar Angelina Jolie te kijken, maar samen zagen we dus wel een paar compilaties. Ter plekke haalde hij de beroemde bomen er zo uit. 






Als de zon begint te zakken gaan we eerst naar de koninklijke baden van Sras Srang, daarna naar Phnom Bakeng. De tempel torent zo hoog boven de jungle uit dat je vandaar Angkor Wat in een gouden gloed kunt zien liggen. Dat is natuurlijk op voorwaarde dat de zon fel genoeg ondergaat. Wij krijgen geen gouden randje, maar wolken, veranderend licht en groen dat steeds donkerder wordt. Ook mooi.




En dat was dag twee in Siem Reap: een kleinere lus, maar grotere tempels. Aanbevolen.