Inbellen

Ook dit durf ik bijna niet te schrijven... Maar het is dus dankzij corona dat ik mijn grootmoeder nu regelmatig op het scherm zie.

Tevoren liep dat moeilijk. Grootmoe heeft een iPad waar haar vingers niet altijd vat op krijgen. Zo'n touchscreen reageert blijkbaar minder op gerimpelde huid. Ik van mijn kant heb geen compatibel systeem. Apple versus Android. Proberen inbellen via mijn ouders, elke keer dat zij op bezoek waren, lukte ook niet altijd. 

Maar tegenwoordig zijn de rusthuizen dus ook gedigitaliseerd! En mail ik gewoon rechtstreeks naar Heleen. Heleen van de dienst animatie.

Ik vraag haar wanneer ik het grote, mobiele televisiescherm nog eens mag inpalmen. Dankzij het tijdsverschil zijn er op 'mijn uur' maar weinig andere kleinkinderen die met hun grootouders kunnen praten. En op het moment van onze afspraak, bel ik in.

Met Skype, ja. Niemand die dat nog gebruikt! Dat betekent meer bandbreedte voor mij en Grootmoe. 

Niet onbelangrijk nu Vietnam haar vijfjaarlijks Nationaal Partijcongres houdt. Dat komt in een non-democratie namelijk neer op interne verkiezingen. Voor een éénpartijstaat is dat best een spannend moment, eentje waarbij veel kan staan of vallen. Om kritiek bij voorbaat in te perken, hebben ze daarom alvast het internet onstabiel gemaakt. (Even dachten ze eraan om gewoon alle sociale media te blokkeren, maar dat had opstandsgewijs misschien net een averechts effect gehad.) 

Met ouderwetse Skype geraak ik meestal doorheen die zwakke internetverbinding. Bovendien heeft het die heerlijke ringtone. Terwijl ik daarop een dansje doe, rolt Heleen mijn pixels naar de kamer van Grootmoe. Daar verschijn ik dan, levensgroot in haar piepklein salon.

En dan ben ik blij, zo blij, dat er nu zoiets als virtueel bezoek bestaat. 

Hoewel ik haar natuurlijk nog liever gun dat ze binnenkort weer veel meer écht bezoek kan krijgen. 

     

Verschrikkelijk slechte dag

Gisteren was een vreselijke dag. Mijn grootva werd begraven. Ik kon er niet bij zijn.

Alleen in gedachten. 

En misschien een heel klein beetje toch nog, met deze woorden, die mijn vader heeft voorgelezen.

Verder een vreselijke dag. Gelukkig miezerde het hier gepast. 

Achteraf kreeg ik een paar zwart-wit foto's doorgestuurd. 

Zijn kist in de kerk. Het bidprentje. 

En tientallen uitgeschreven herinneringen, te veel om allemaal in de kerk voor te lezen. Aan de koffietafel haalde het ene na het andere kleinkind herinneringen boven.

Wat mij opviel, in al die teksten. 

Hoe hij erin geslaagd is om élk van ons te doen geloven dat hij/zij het favoriete kleinkind was. Van de dertien en later vijftien voelde iedereen zich speciaal. We hadden allemaal, stuk voor stuk, een unieke band met Grootva. 

Faut le faire, non? 

Gisteren was een vreselijke dag. En ik was toch ook heel blij en trots. 

Wat een grootva, mijn Grootva. 

       

Woordeloos

 

ik denk niet dat je het mij ooit

rechtstreeks gezegd hebt

– dat je mij graag zag –

dat was zo de gewoonte niet

en het hoefde ook niet

 

want ik heb het wel gevoeld

 

ik heb het jou kunnen zeggen

– hoe graag ik je zie –

maar toen begreep je de woorden

misschien niet meer ten volle

 

maar ik hoop dat je het gevoeld hebt, Grootva

tot op het allerlaatste moment 

 

     

Vreselijk slecht nieuws

Bericht dat ik gehoopt had hier niet te krijgen. Mijn grootva. 

**** Grootmoe, ik denk de hele tijd aan jou. ****

Massage met taart

Van de massage zelf natuurlijk geen foto's. Toen lagen we naast elkaar, stilletjes te genieten, terwijl de twee masseuses op onze onderrug zaten en met hun ellebogen en volle lichaamsgewicht op onze schouderbladen stapten. 

Voor en na, daar heb ik foto's van. 

Thee en yoghurt, dat is het einde van de sessie. Ik stak het fototoestel terug in mijn handtas, we zouden vertrekken. 'Please, not yet,' zei de dame aan het onthaal. De lichten gingen uit, vanuit de keuken klonk plots muziek en vanachter de scheidingswand kwamen onze twee masseuses.

Ze zongen boven een taart met kaarsen, waarop in roze krulletters stond geschreven 'Happy Birthday, Jana!'  

Twee weken geleden boekte ik de massage met de vraag of ze op de cadeaubon Chúc mừng sinh nhật konden schrijven. De lady aan het onthaal vroeg toen expliciet naar de juiste schrijfwijze van haar naam, ze moet het toen al gepland hebben. 

Geweldig. Massage met taart, only in Vietnam! Jana weet dan al bijzonder goed wat te doen. Poseren met de taart, voor de foto's en de filmpjes die de masseuses op hun telefoon willen bewaren. Brede glimlach, voorbeeldig.

Er is dus wel degelijk beeldmateriaal van. Heb het ondertussen doorgestuurd naar België, naar de oma die ons deze moeder-dochter sessie cadeau gaf.  

**** Dank je wel, Moeke Mieke. En wat kun je dan goed, op afstand massage met taart regelen! ****

       

Geomantiek

Oftewel het lezen van het land.

Een nogal obscure bezigheid, als je er de verhalen over Oudgriekse orakels, middeleeuwse helderzienden, wichelroedes en energievelden bijhaalt. Of heel erg zen, als je denkt aan de principes van feng shui en zo.

Hoe het ook zij, de keizers van Huế deden eraan mee. Nog tijdens hun leven zochten ze naar de ideale plek voor hun graf. Het moest aan de noordkant beschermd zijn door bergen en aan de zuidkant grenzen aan open gebied of water.

De eerste keizer had natuurlijk de beste keuze, er was toen nog ruimte zat. Gia Long heeft misschien de kleinste en minst verfijnde begraafplaats, maar wel de beste ligging.
     

Het doel van de keizerlijke graven was tweevoudig: macht uitstralen en tegelijk voor zielenrust zorgen. Daarvoor werd een kleine keizerlijke stad gebouwd, inclusief voorouderlijke tempel en gebouwen voor alle andere leden van het hof. Bij Gia Long zijn dat er maar een handvol.
     

Mijn vader die ook architect is en Hué in het regenseizoen bezocht, mailde me deze week over de stijl. 'Alles orthogonaal en quasi symmetrisch. Typisch voor machthebbers. Symmetrie en orde gaan hand in hand, overal ter wereld.' Rechte hoeken en strakke assen voor een hard, rechtlijnig beleid. 

Bij de keizerlijke graven vaak ook stenen beelden van generaals en belangrijke mandarijnen. Symbool voor de macht van weleer, maar er is meer. Behalve beenderen bewaken moeten ze de keizer met hun vertrouwd gezicht ook gerust stellen. Kwestie van je in je graf te omringen met geliefde personen en voorwerpen.

Dus staan er bij Gia Long ook olifanten, in het echte leven liet hij zijn paleis door 800 van die kolossen bewaken. 

De graftombe zelf is altijd ommuurd. Achter de deuropening staat meestal nog een muur of twee, ter preventie van lijkenpikkerij. Als dat gebeurde, zo geloofden de keizers, zou het hele rijk in elkaar storten. En omdat ze daar zo'n schrik voor hadden, werden ze meestal helemaal niet in de tombe begraven, maar op een geheime plaats rondom hun officiële graf. Zonder merkteken, ergens in het groen.

Vietnamese bezoekers bewieroken de eerste keizer alsof hij er toch echt ligt. Ik begrijp het niet helemaal. De keizer is geen god waaraan je bepaalde gunsten kunt vragen. Hij is doorgaans ook geen familielid en volgens de officiële doctrine is Vietnam blij om van dat keizerrijk af te zijn. Waarom zouden ze hem vereren?

Als ik Gia Long was zou ik me trouwens stiekem toch in mijn officiële tombe laten begraven. De muren slopen en wat een uitzicht!

Minh Mang, de tweede keizer, had ook nog veel plek. Tijdens ons bezoek aan zijn graf had ik graag een drone bediend. Er staan -tig gebouwen op een rechte as, het moet prachtig zijn om daaroverheen te vliegen. De gebouwen als noten op een lange notenbalk, wat zou ik graag dat ritme zien.

Als je er gewoon doorheen wandelt, voel je dat ritme ook wel. Vlak plein. Trappen bestijgen. Tempel doorlopen. Trappen afdalen. Groot plein oversteken. Trappen bestijgen. Poorthuis doorlopen. Trappen afdalen.

Doorheen grote deuren zie je van ver telkens het volgende gebouw liggen. Mooie doorkijkjes die het ritme nog versterken. De pleinen zijn telkens een soort rustpunten. De strakke lijnen liggen heel mooi in het heuvelachtige landschap.

Het is altijd rechtdoor vooruit en de zon staat hoog. Jana loopt zo snel mogelijk van gebouw naar gebouw, van schaduw naar schaduw. 'Komaan!' roept ze tegen haar broer. Maar pas als ze al vijf meter voorsprong heeft, want zij wil eerst aankomen.

Na een tijdje doet Allerliefste ook mee. De lege pleinen en rechte lijnen doen het kriebelen. Leve loopspelletjes, ik vind het toch net iets te warm. Dus kom ik altijd als laatste aan.

Bij de grafheuvel zitten ze al lang op mij te wachten. Ze hebben niet eens moeten lopen! In theorie ligt het lichaam van de keizer ergens anders. Maar waarom die massieve deuren en dat fors slot? We beginnen te denken dat deze keizer de truc van de omgekeerde psychologie heeft proberen toepassen.

Zo van: als iedereen denkt dat ik niet in mijn graf lig, moet ik misschien net wél in mijn graf gaan liggen - daar gaan ze me zeker niet zoeken. 'Wacht eens,' zegt Lukas. 'Misschien hangt dat slot er zodat we precies zo zouden denken, en ligt hij tóch nóg ergens anders!'

Jana heeft al door dat je die redenering eindeloos kunt doortrekken. 'Hij wil dat we dat denken en ligt toch gewoon in zijn graf.' Enzovoort. Hoe dan ook had de keizer er niet echt veel meer over te zeggen. Hij stierf in 1840 maar werd pas drie jaar later begraven. Zo lang duurde het vooraleer de zoon de bouw van zijn graf kon afwerken.

We bespreken de kwestie bij een kokosnoot. Aan de rand van de vijver met grafheuvel staan een paar ventilatoren bij plastic stoelen. Onder de schaduw van een boom met dunne lianen kijken we naar de lelies op het water.

Het komt niet alleen door de hitte dat we daar maar moeilijk weg raken. We zouden uren aan de rand van die vijver kunnen blijven zitten. Zo mooi! Dus dit is nu geomantiek... 

Het land van de glimlach

Rond deze tijd vorig jaar kregen wij bezoek.
Twee draken in ons garnalenhuis.
Dit jaar spreken we ergens anders af.

Slapen in een sprookje

'Neem je die foto's voor oparchitect? En vind je ook dat dit plan een beetje op een baarmoeder lijkt?' De dochter staat er met haar neus bovenop, ik knik en zeg haar dat ze straks in de reisgids maar eens over mevrouw Đặng Việt Nga moet lezen.

De eigenares en ontwerpster van dit huis heet in de volksmond Hằng Nga, de Vietnamese roepnaam voor het meisje op de maan. Deze zelfverklaarde godin heeft een Russisch diploma architectuur en het kind in zichzelf bewaard. Sinds de jaren negentig bouwt ze in en om Đà Lạt de gekste constructies. Haar Crazy House is een work in progress en kun je bezoeken. 



Đặng Việt Nga wil de Vietnamezen opnieuw dichter bij de natuur en hun cultureel erfgoed brengen. Dus staat er een gebouw in de vorm van een rong, het rieten dak van beton. Op het gelijkvloers hangen ijspegels aan de ramen, op de hogere verdiepingen wordt het warmer en is het aan de andere seizoenen. Er zijn lava-elementen, dunne wandelbrugjes van het ene gebouw naar het andere, pilaren die met valse wortels als een boom uit de grond rijzen. Achthoekige ramen, met het patroon van een spinnenweb. Afgeronde treden en trappen die zich als boomtakken rond en langs gebouwen slingeren. Weinig rechte hoeken, wel glooiende muren en bogen.

Is dit nu kunst of kitsch?

'Think Gaudí meeting Tolkien and dropping acid together,' staat er in de reisgids. Sommigen zien er de zin voor vrolijkheid en avontuur van Walt Disney in, anderen de aan gekte grenzende genialiteit van Salvador Dalí in. Voor Aziaten is het dé plek om honderden selfies te nemen. Wij kunnen niet elke keer wachten tot ze klaar zijn met poseren, dan komen we nergens. Dus komen we soms in hun beeld... 

Wanneer we door een deur van schelp naar binnen gaan, denk ik: 'Kitsch! Overduidelijk!' We staan op de onderwaterverdieping. Op de blauwe voer is een haai met opengesperde bek geschilderd, op de muren stukwerk met waterplanten, vissen en een grote kwal. 'Leuk voor een themafeestje,' zeg ik. En dan wijst Allerliefste mij op de spots, een bar in de buik van een walvis en een grote luster die Ariël meteen naar haar geheime schatkamer zou slepen.

Hier kun je een fantastisch fout feest organiseren! Kortom, kitsch. But then again... Đặng Việt Nga krijgt veel tegenwerking. De Partij vindt haar gebouwen maar niets. Te speels, te dromerig. Antisocialistisch. Is dit uitbundig gebouw dat mensen wil laten voelen en nadenken, dat giechels uitlokt en weerstand oproept dan niet tegelijk ook (een beetje) kunst?

Voor wie maar niet genoeg kan krijgen van Đặng Việt Nga's sprookjeswereld is er ook nog haar 'Huis met honderd daken'. Volgens onze reisgids is dat gebouw door de Partij in vlammen opgegaan, volgens Facebook is het een springlevende bar.

U kunt natuurlijk ook altijd in het hotel van Crazy House logeren. Voor buitenlanders redelijk prijzig en overdag lopen honderden toeristen door de gangen. Ik weet niet of gasten ook elke dag moeten opruimen, wij piepten alleszins in een paar lege kamers binnen. Wie in een sprookje wil slapen, moet daar iets voor over hebben.
   

Over races & braces

Bijna negen jaar en een stevige kruisbeet, dus moet hij een beugel. 'Braces,' zegt de tandarts in haar beste Engels. 'First we going to take picture. Tomorrow we going to place brackets and wire.' 

Dat soort dingen gaat snel in Vietnam. We zijn amper een week terug en vandaag al gaat hij voor het eerst met blokjes-en-draad naar school. Op zijn verjaardag.

Negen jaar.

In de klas is hij de enige met ijzer in zijn mond. 'Happy birthday and don't worry,' zegt Miss Larissa. 'Eventually all children get braces.'

'Je bent een trendsetter, Lukas!' We stoten hem aan. En dat het niet uitmaakt. 'Soms ben je de eerste, soms niet. Het leven is geen race.'

Daar denkt hij even over na. 'Maar 't is wel cool om in een racecar te rijden.'

Deze ochtend heeft hij zijn cadeautjes en verjaardagspost geopend. 'Negen is een palindroom,' stond op de kaart van zijn grootouders. 'Een woord dat je kunt omkeren.' Bijgevoegd een schets van een racecar, ook een palindroom. 

*** Blijf cool, Lukas. Blijf met je zonnebril spelen. De bril die jou in de tandartsstoel tegen de lamp moet beschermen en die jij met je neus op en neer wipt, één wenkbrauw omhoog. Blijf zo lief en leuk. Blijf onnozel doen. Blijf lachen. Met je tanden schots en scheef. Met blokjes of ooit, recht in de rij. Blijf zo blij. *** 

Moemoen Ihrenhart

Twijfelaar

Die open haard, dat is de haard van mijn grootouders. Langs moederskant. Een paar maanden geleden verhuisden ze naar een klein kamertje met een bel om verpleging te roepen. Kasten vol boeken en herinneringen bleven in het huis achter. Potten en pannen en meer dan genoeg bedden.

Heel praktisch allemaal. Wanneer ik aankondig dat we naar België gaan, vinden mijn moeder en haar moeder het meteen een goed idee dat we daar intrekken.

Naarmate onze vakantie dichterbij komt, begin ik de twijfelen. Ik hou zoveel van dat huis dat ik met mijn ogen dicht door de kamers kan wandelen. Zal het zonder Grootmoe en Grootva wel hetzelfde zijn? Ik ben bang dat mijn stappen in de smalle gang boven eng in plaats van vertrouwd zullen kraken. Dat de kamers muf in plaats van naar hen zullen ruiken. 



Wanneer ik de sleutel omdraai, voelt het meteen als altijd. Alles is precies hetzelfde gebleven, alsof mijn grootouders even naar 't Hoekske om boodschappen zijn en elk moment zullen terugkomen.



Ik schuif in de pantoffels die Grootva in de vestiaire heeft laten staan, stap op de trap naar de slaapkamers en terug in mijn kinderjaren. Het is helemaal niet muf of eng. In deze kamer heb ik niet minder dan honderd Suske-&-Wiske-strips gelezen. Een paar jaar later luisterde ik met mijn neef en nichten op kerstavond naar de Tijdloze 100.

Toen ik in het tweede studiejaar een week kwam uitzieken, ben ik op een koude nacht in het grootouderlijk bed gekropen. Zij schoof opzij, dichter tegen hem aan en verwarmde mijn voeten tussen haar benen. Als ik nu voor hun bed sta, zie ik hoe dicht we tegen elkaar gelegen moeten hebben. Kleiner dan een kleine twijfelaar, zo smal.  






Tussen de slaapkamers en de badkamer, tussen het bureau en het salon, de eetkamer, de keuken en de speelkamer maken mijn herinneringen sprongen van jaren. Heen en weer in de tijd. Het opgebrand kookvuur, de lucifers die ik blindelings weet liggen en de doorschijnende pannenlappen slingeren mij naar de eerste kandidatuur. Grootmoe schrobt een van haar geblutste kookpotten.

'Di!' zegt ze dwingend tegen Grootva. 'Troost dat kind eens, ze heeft liefdesverdriet.'
'Hoe moet ik dat doen?'
'Dat mannen niet deugen, dat moet je zeggen.'
Hij lacht en beaamt. 'Mannen deugen niet altijd.'
'Geef haar liever een stuk chocola.'

En terwijl hij richting voorraad muizekes gaat (zoals veel families de Bouchées van Cote d'Or noemen), kijken wij naar de tuin. Aan de afwas heeft Grootmoe door het hoge keukenraam jarenlang alle seizoenen zien passeren. 

In de tuin word ik nog eens tien jaar later gekatapulteerd. Grootva zet de tuinstoelen in de schaduw van de boom, dichtbij het vijvertje waar ooit een schildpad kroop. Grootmoe houdt mijn dochter, haar eerste achterkleindochter, in haar armen. De foto van ons viergeslacht, ook alweer meer dan tien jaar geleden genomen in de coulissen van de Vieze Gasten, staat nu in het rusthuis op de kast.






In de tuin weet ik waar het vierkant ligt dat de laatste zonnestralen vangt. Nog voor ik de voorraadkast opentrek weet ik al hoe hij zal piepen. Ik schuif de wand tussen de kamers waar Jana en Lukas nu slapen open of dicht. In het waskot droog ik kleren alsof ik nooit anders gedaan heb. Het stinkt maar ik snuif in de garage blij de geur van mazout. Er is nog niets veranderd en alles gaat vanzelf.

Tot de verwarmingsketel het begeeft en de zekeringen springen. De elektrische vuurtjes die we van iedereen te leen krijgen, belasten het net te zwaar. Allerliefste leest de instructies die Grootva op de binnenkant van het kastje genoteerd heeft. Hij doet van logische deductie, herstelt een en ander en laat mij beloven dat ik maar een beperkt aantal toestellen tegelijk gebruik. 

Vanaf dan draait de platendraaier alleen wanneer we ons met het haardvuur verwarmen. Ik zie de hoorspelen die ik op een kussen beluisterde. Vlakbij de box, ping als het tijd was om de bladzijde om te draaien. Voor de nostalgie toon ik de platen even aan de kinderen, daarna leg ik Pink Floyd op. Dark side of the moon, mijn grootouders zijn zich altijd in de leefwereld van hun kinderen en kleinkinderen blijven interesseren.

Er zijn puzzels en een oud poppenhuis. Lukas rijdt met zijn auto's langs de patronen van het versleten handgeknoopt tapijt. Jana doet schoolwerk aan zijn bureau. Ik verstel in haar naaikamer een broek en twee bloesjes. Ook voor de kinderen voelt dit heel vertrouwd.

In hun huis en tuin ben ik zo veel jaren zo graag geweest. En nog steeds. Maar het allerbeste van ons verblijf is dat het om de hoek ligt van waar mijn grootouders nu zijn.

Zo vaak ik kan, trek ik de voordeur achter me dicht. Alleen of met Jana, Lukas en Allerliefste erbij. Voor een knuffel van tien minuten of een babbel van drie uren. Ik wandel zo vaak ik kan naar hun kamer.

Waar ze nu zijn en dat ik hen daar kan zien en vastpakken, dat is het belangrijkste.