woensdag 13 februari 2019

Bla en (de pluisjes van) de Ba Na

In elk dorp krijgen we tekst en uitleg. Hoe de dorpsoudste zijn inwoners in de rong tot de orde roept. 'Minder drinken en minder hard met de brommer rijden.' Hoelang een weduwe bij de Ba Na moet wachten om te hertrouwen. 'Na drie jaar offert ze een koe en vraagt ze bij het graf van haar man om toestemming.' 









Hoe jonge geliefden bij de Ba Na met elkaar afspreken. 'De jongen sluipt onder de paalwoning en bonkt met een stok tegen de vloer. Zijn meisje moet naar buiten komen, het lief wil praten (en misschien meer). Een eerbaar meisje vraagt de jongen in huis. Als hij wil praten, kan dat evengoed binnen, met haar en haar familie. Daarna leeft een pas getrouwd koppel eerst een tijdje bij de ene, dan een tijdje bij de andere familie. Het kan een paar jaar duren vooraleer hun eigen huis klaar is en ze op zichzelf kunnen wonen.'








Onze gids is Bla. Ze wijst op details en op de harde armoede. Ze vertelt over hoe het vroeger was en nu is. Ze laat ons tamarinde proeven en in haar (grootouderlijk) huis. Ze duwt kerkdeuren open en instrumenten in onze handen.  




Bla zingt graag en ze zingt in het kerkkoor. Als we willen mogen we vanavond naar de rituele opkuis en speciale viering op het kerkhof, ze zal de pastoor even bellen.

Overdag werkt Bla in de keuken van ons hotel in Kontum: Hnam Chang Ngeh, ook via Booking te vinden. Het hotel is tegelijk een sociaal project. Weeskinderen leren er koken, kuisen en met gasten keuvelen. Bedoeling is dat ze daarna in de plaatselijke horeca of in de groeiende toeristische sector kunnen werken.

In Vietnam zijn weeskinderen technisch gezien niet altijd wees. Soms leven hun ouders nog maar heeft het gezin het zo hard te verduren dat de kinderen vanzelf voortijdig uit huis trekken, terwijl hun ouders hen niet tegenhouden.

Ze worden hier pluisjes genoemd. Het zijn kinderen die met de wind mee uit huis waaien, aangewakkerd door de adem van hun ouders die hen zachtjes wegblazen.

Vandaar de naam van het sociaal project waarmee een Vietnamese zakenman die na de oorlog naar Frankrijk vluchtte zich over de meest kwetsbare kinderen van Kontum ontfermt. Poussières de Vie organiseert stageplekken in horeca en toerisme, opleidingen in hospitality, hospitalité qoui.

Voor gastvrijheid is Bla wat mij betreft al geslaagd.
        

dinsdag 12 februari 2019

Twee tanden en negen rong





Twee tanden en lang haar, hippie als hij is jaagt onze gastheer er het hele repertoire van The Beatles door. Begeleid door de elektrisch versterkte gitaar zingt Allerliefste volop mee.

Ik heb hem in de vorige post over karaoke nergens vermeld en hij wil het officieel ook niet geweten hebben, maar eigenlijk doet mijn Allerliefste dat graag. Zingen. In een microfoon. (Hij weet zelfs hoe hij de foutjes verdoezelende galm moet ontwijken.) 

Gelukkig. Zonder karaoke zouden wij hier minder makkelijk integreren. Samen zingen is vooral in Centraal Vietnam ontzettend populair. En laten wij daar nu net wonen! En rondtrekken!

In en rond Kontum bezoeken we enkele dorpen van de Ba Na (of Bahnar). We herkennen de paalwoningen van een eerdere passage langs de Bru-Vân Kiều en de gemeenschapshuizen van een eerder verblijf bij de Katu (Co Tu).

De gemeenschapshuizen (rong) staan op palen hoog of laag en hebben allemaal hetzelfde bouwpatroon. Twee lange balken en twee korte die in elkaar haken. Een rieten dak dat puntig de hoogte in schiet. De versiering van trappen, dak en binnenkant verschilt van dorp tot dorp, maar is altijd sober.  





In en rond de rong speelt het hele leven zich af. Onder het rieten dak wordt muziek gespeeld en ceremoniële rijstwijn gedronken. (Soms een bedenkelijke combinatie.) Christelijke Ba Na vieren er de eucharistie. Kinderen krijgen er soms les in hun oorspronkelijke taal en cultuur.

Tussen de palen die de vloer ondersteunen spreken jongeren af om samen rond te hangen en op hun telefoon te kijken.




Op het plein voor de rong wordt jaarlijks het Koh Kpo festival gehouden. Als eerbetoon aan Yang, hun oorspronkelijk god, steken de Ba Na dan zoals stierenvechters een waterbuffel neer. Tegenwoordig gebeurt het meestal symbolisch, met een ceremoniële namaakbuffel. De offergaven belanden in manden aan de grote mast op het plein. 

Is er geen festival dan wordt er op het plein gevoetbald. En het volleybalnet hangt zo hoog dat brommers er makkelijk onderdoor kunnen. 

Na de laatste rong belanden we zoals gezegd bij die ene Ba Na met lang haar en een elektrische gitaar. Hij lacht zijn twee tanden bloot en serveert ons rijst in bamboestokken. Hij trekt ons geweven Ba Na kleren aan, laat ons rijstwijn drinken, doet ons op de gong slaan en zingen. 

Gelukkig doen we dat dus nog redelijk graag. 
      

maandag 11 februari 2019

Ik heb een prachtige stem




Als onze familie hier zou wonen, hadden we nog meer feestdagen achter de kiezen. Nu bleef het beperkt tot personeelsfeest, buurtfeest, schoolfeest.

We waren goed voorbereid. Lucky money in een rood envelopje, karaokenummers in ons hoofd. Laat die kinderen met hun bedelgrote ogen maar komen, duw die microfoon gerust onder onze neus.

De zoon zou Hello Muddah, Hello Faddah zingen, de dochter iets met een ironische ondertoon (Let it go of zo, karaoke mag je niet al te serieus nemen) en ik zou Eurovisie '86 achterna gaan. Het exotische van Frans, daar houden ze van.

Helaas, als je J'aime la vie zoekt kom je uit op een versie met tekst én zang, een volwaardig karaoke kanaal heeft Sandra Kim niet. Ik zou dus boven haar stem moeten uitzingen hoeveel ik van het leven hou, thuis toch maar eerst even oefenen. Na de elfde keer is het resultaat nog altijd niet perfect, maar goed genoeg.

Op het feest zelf hoor ik door de microfoon niet wat het publiek hoort, maar ik denk wel dat het overkomt. Alsof ik echt vijftien jaar ben, zo overtuigd zing ik. Alleen een vette jaren '80 kuif ontbreekt. 'You really have an amazing voice', zegt iemand achteraf.

Ik kijk verbaasd, zo goed zing ik nu ook weer niet. Zat er op de microfoon zoveel echo dat het al mijn uitschuivers maskeerde? (Daarvoor dient die echo tenslotte.) Thuis vertelt Allerliefste de ware toedracht. Mijn microfoon stond uit, het publiek hoorde enkel la Kim en dacht dat ik dat was. Woo-ooowooooow! La vieieieie... Si tuuuuuu e-e-e-es làààààààà! 

Nu kan ik op feestjes dus nooit meer karaoke zingen. Of toch niet echt. Wil ik mijn reputatie in stand houden dan moet ik het ofwel bij deze ene keer laten, ofwel reeds voorgezongen versies kiezen en steeds mijn microfoon uitzetten.

Ik denk dat ik voor de laatste ga, geloofwaardig playbacken is tenslotte ook een kunst. Suggesties voor nummers met grootse gebaren en geweldige stemmen altijd welkom. Ik heb tot Tết volgend jaar om me voor te bereiden. 
     

zondag 10 februari 2019

Zwem *ahum* paradijs




Ergens in dit landschap ligt het zwemparadijs waar we met een paar families hebben afgesproken. Het navigatiesysteem stuurt ons door kleine steegjes, omwegen langs trouwfeesten en rijstvelden. We zien opgedirkte bruidjes en vogelverschrikkers met rieten hoedjes. Dit is landelijk Vietnam.

Wanneer we eindelijk aankomen begrijpen we meteen hoe landelijk. Het zwemparadijs oogt alles behalve uitnodigend. Staatgestuurd, dat betekent afbladderende verf, losliggende tegels, vuile toiletten, kleedhokjes zonder slot en bijna geen volk. Een heel paradijs voor ons alleen! 

Welk ticket wil je, vraagt de loketbediende kortaf. 'Wat is er allemaal?' Het zwembad, uiteraard. Een jacuzzi, een stoombad en een modderbad. 'Wat kost dat?' Ze noemt de prijs voor het hele pakket voor ons alle vier. Krijgen de kinderen korting? Hoeveel moeten we betalen voor elk bad apart? Ze noemt dezelfde prijs. 

Misschien verstaat ze mijn vraag niet, misschien zijn er geen kortingen of aparte formules, misschien is het gewoon een heel slimme verkoopster. We eindigen met een ticket voor het hele pakket. De bewaker naast haar die alles nauwlettend gevolgd heeft, loopt met ons mee naar de ingangspoort. Ticket tonen!

Dit is Vietnam op zijn best: plichtsgetrouw maar zeker geen extra service, kortaf maar gastvrij, charmant maar verwaarloosd, lelijk en mooi tegelijk.

De andere families zijn er al, verder niemand. De kleuters spetteren in het ploeterbad met warmwaterfonteintjes. Het bad verderop ligt nog dichter bij de natuurlijke warmwaterbron, het is er heerlijk. Het bad daarnaast staat leeg.

We dobberen, zwemmen, spelen. De kleintjes worden moe, ze gaan voor hun dutjes terug naar Đà Nẵng. Wij blijven, we hebben nog een heel ticket op te maken!

De jacuzzi produceert een hels lawaai en stroomt over: de hele gang nat. Het stoombad warmt heel traag op. Nadat twee medewerkers het modderbad gevuld hebben, willen ze met de kinderen op de foto en leggen ze zich in hun hangmatten naar ons te kijken. Maar de jacuzzi is ook onvoorstelbaar groot en modern met tegels bekleed. Het stoombad wordt uiteindelijk echt wel warm en vanuit het zachte modderbad hebben we doorheen de prikkeldraad een prachtig zicht. 

Ik zei het al, het beste van Vietnam is vaak lelijk en mooi tegelijk.  

woensdag 6 februari 2019

Jaar van het varken






2019 is begonnen en belooft veel goeds voor wie in het jaar van het varken geboren is. Wij hebben er twee in huis. Eentje dat twaalf jaar geleden ter wereld kwam en eentje dat gewoon een varken is. (Een lief varkentje, dat wel.)





maandag 4 februari 2019

Tết Nguyên Đán

Het is gebeurd. De drie huis-, tuin en keukengoden zijn naar de hemel vertrokken. Een niet onbelangrijk neveneffect is dat Vietnamezen het leven nu zeven dagen voor zichzelf hebben. Geen goddelijke pottenkijkers wanneer ze het oude jaar uitzwaaien, geen bovenaardse spionage wanneer ze het nieuwe jaar inluiden.

Dat betekent: nog meer drank en decibels dan gewoonlijk. En ze houden hier al zoveel van lawaai en alcohol. Daarom vluchten we. Tết Nguyên Đán, het nieuwe maanjaar waardoor heel Azië op zijn kop staat (of plat ligt), vieren we op verplaatsing.

Mooi meegenomen dat de buren ons op 1 januari niet op de thee kunnen vragen. Het is een zaak van familiaal belang wie in het nieuwe jaar als eerste een voet in huis zet. Het moet iemand zijn die voorspoed brengt, jongetjes van lagere schoolleeftijd zouden dat als geen ander kunnen.




Grote kans dus dat een en ander zo geënsceneerd wordt dat Lukas als eerste het huis van de buren betreedt. Met die stap wordt hij verantwoordelijk voor het wel en wee maar ook voor eventuele kommer en kwel.

Stel dat de grootmoeder zich een paar weken later in de noedels verslikt, dat de jongste hoge koortsaanvallen krijgt, de middelste te ver in zee gaat, de oudste niet afstudeert of de man des huizes met zijn beschonken botten met zijn brommer botst, dan hebben wij ongeluk gebracht. Naar het schijnt verzuurde zo al menig burenrelatie.

Onze ao dai is al ingepakt, wij maken dat we weg zijn. Bij onze terugkomst maken we alles goed met lucky money, snoepgoed en koekjes. Als het geld maar in een rode envelop zit en de koekjes in een gouden doos. Ik weet al waar ik alles kan vinden. 



zaterdag 2 februari 2019

Spreek uit: auw jaaj

Etnische groepen hebben in Vietnam hun eigen traditionele kledij. Wat daarnaast van Noord tot Zuid als traditioneel kostuum gedragen wordt, over een lengte van meer dan 3000 kilometer, is de ao dai.

Het basispatroon is behoorlijk rechttoe rechtaan. Op een lichte en wijde satijnen broek komt een bovenstuk met een split links en rechts. En dan nu de variaties.

Vrouwen dragen een lange ao dai. Nauwsluitend rond hun boezem. Een lange split die hoog vanuit de heupen start. Stoffen panden die dansen bij iedere beweging. Voor een vrij preuts land als Vietnam is de nationale kledij behoorlijk sensueel. Als ze onder hun rechthoekige strooien hoed ook nog eens hun lange dikke zwarte haren laten wapperen... Geen wonder dat T-shirts, koelkastmagneten, postkaarten en alle andere souvenirs met traditioneel geklede vrouwen bevolkt worden.

Mannen dragen een korte ao dai. Denk aan een stijlvolle, rechte tuniek die net boven de knieën komt, met een split links en rechts. Geïnspireerd door de Chinese manier van knopen, sluit de ao dai met een lus rond een geknoopt touwtje. Traditioneel zijn er vijf sluitingen die volgens het internet voor de volgende waarden staan: menselijkheid, rechtvaardigheid, eerbied voor de rituelen, kennis en integriteit. De strooien hoed dragen mannen enkel op het land, als ze zich opkleden is het met een stevige hoofdband, versierd met borduursels.

Eigenlijk is alles versierd met borduursels. En geen kleurencombinatie onmogelijk.

Voor de Tết festiviteiten heeft Jana een marineblauwe au dai gekregen, versierd met witte bloemen met een geel hart. Lukas heeft van een vriendje een helderblauwe au dai geërfd, compleet met hoofdband en alles.

Samen passen ze zo schoon bij elkaar. En zo schoon hier. 
  

maandag 28 januari 2019

Karpers voor de keukengoden

Op de 23ste van de laatste maand van het maanjaar vieren Vietnamezen Tết Táo Quân. Weken tevoren hebben ze al hun schulden afbetaald en hun huis op orde gebracht.

Thị Nhi, Trọng Cao en Phạm Lang vertrekken immers voor een trip van zeven dagen naar de hemel. Bedoeling is dat deze goden (samen de Táo Quân) daar boven positief verslag uitbrengen. 'Geen schulden en een proper huishouden.'

Vlak voor hun vertrek koken moeders en grootmoeders dus nog snel een uitgebreid feestmaal voor de drie Táo Quân goden. Op het huisaltaar verse bloemen en fruit, kommetjes kleefrijst van de laatste oogst en offergaven van papier. Gele offers zijn voor godin Thị Nhi, de zwarte offers voor haar twee echtgenoten.

Zoals wel vaker lijkt het leven van deze drie huis-, tuin en keukengoden op een soap. Als blijkt dat Thị Nhi en Trọng Cao geen kinderen kunnen krijgen, gaan hun ruzies van kwaad naar erger. Trọng Cao krijgt er genoeg van en zet Thị Nhi het huis uit.

Wanneer Thị Nhi met Phạm Lang hertrouwt krijgt Trọng Cao spijt. Hij zoekt haar op en arriveert op haar erf als een bedelaar. Dat die hele romantische tocht hem blijkbaar zijn laatste đồng (cent) kostte, charmeert mevrouw Thị Nhi wel.

Tegelijk beseft ze dat haar tweede man niet zo gecharmeerd zal zijn. Ze verstopt haar eerste man onder een hooimijt. Helaas, om het veld vruchtbaar te maken verbrandt haar tweede man het hooi. 

Als in de eerste de beste seizoensfinale van Thuis of Familie gooit Thị Nhi zich wanhopig op de brandstapel. Terwijl ze samen met haar eerste man sterft, legt man nummer twee de hand aan zichzelf. Gelukkig heeft Ngoc Hoang, de Heerser van Jade, medelijden met hun zielen. Hij verleent hen een goddelijke functie.

Zodoende wordt mevrouw Thị Nhi hoedster van het huishouden en het boodschappenlijstje, meneer Trọng Cao verantwoordelijk voor alles wat op het land groeit, Phạm Lang beschermheilige van de keuken: potten en pannen en alles wat bij koken komt kijken.

Omdat iedereen een goed rapport wil, helpen Vietnamezen de drie huisgoden op het einde van het jaar om naar de hemel te reizen. Op de meeste altaars staat een kom water met een grote gouden karper. Drie kleinere karpers worden voor de drie goden apart gehouden. Karpers zijn sterke vissen, het is algemeen geweten dat zij wolkopwaarts kunnen zwemmen.

Je kunt natuurlijk ook nepvissen gebruiken. Of de keukengoden bootjes aanbieden om naar de hemel te varen. Als het maar blinkt. Goud en rood, die kleuren brengen geluk.


Morgen, wanneer het eerbetoon en alle rituelen volbracht zijn, stappen de Vietnamezen zelf in een bootje of naar een brug, dan gooien ze hun karpers terug in het water. Tot volgend jaar, vissen.

En wees genadig, oh ovengoden. Geef ons alstublieft tien op tien, oftewel: voorspoed en geluk in het nieuwe jaar.

Bronnen: Vietnamonline en Mazevietnam. Ik heb alleen nog niet begrepen waarom je nu ook overal gouden knoflooktorens kunt kopen.

zaterdag 26 januari 2019

Nieuw neon jaar

In tegenstelling tot onze eerste maand in Đà Nẵng lopen we hier veel minder onder ingangspoortjes. Om te beginnen is Hội An kleiner en heeft het minder aparte wijken. Komt daarbij dat onze wijk aan het water begint.

We wonen aan de Thu Bồn, een rivier met zoveel aftakkingen dat Hội An gerust van een kleine delta mag spreken. De brug van de markt naar onze wijk is een natuurlijke ingangspoort. Als U zich nog het uitzicht vanaf die brug herinnert, dan begrijpt U wel dat wij hier helemaal geen plastic poort nodig hebben. 

Cam Tanh People's Committee, ons centraal aangestuurd wijkcomité, denkt daar anders over. Tweeduizendnegentien komt eraan, tijd voor lampionnen en nieuwjaarswensen op de brug.  







Het heeft wel iets, felle kleuren in een grauw regenseizoen. 's Avonds is het nog mooier. Dan branden de lampionnen en flikkeren de wensen ons een neon nieuw jaar. Chúc Mừng Năm 2019.
   

vrijdag 25 januari 2019

Lezen doet leven



Uitdaging. Twaalf dagen lang zoveel mogelijk lezen.

Duizenden kilometers kust en rivieren. Hoewel ze vaak dicht bij het water leven kunnen veel Vietnamezen niet zwemmen. 

Elke letter telt. Krant, strip, boeken in je eigen taal, huiswerkopdracht, menukaart in een restaurant. Alleen ondertitels op tv tellen niet mee.

Verdrinking is een van de grootste doodsoorzaken in Vietnam. Voor kinderen maakt het zelfs de helft van de sterfgevallen uit.

In een leeslog houden ze hun minuten bij. Twaalf minuten 's morgens aan de ontbijttafel. Twintig minuten overdag in de klas. Dertig minuten 's avonds in bed. Uren aan een stuk in het weekend in de zetel.

Dagelijks verdrinken in Vietnam zes kinderen. Kinderen van 1 tot 4 jaar vormen de grootste risicogroep. 

Lukas leest vooral Engelse boeken. De schoolbieb heeft de reeks van de loser-dagboeken, hij heeft al bijna elke Diary of a Wimpy Kid ontleend. Jana leest onze Nederlandse voorraad jeugdromans helemaal op. Meestal is het einde nogal onthutsend.

Net als andere ontwikkelingslanden zet ook Vietnam in op preventie. Er zijn verschillende programma's waarin kinderen waterveiligheid en reanimatie leren.

Samen lezen ze 2510 minuten. Dat is bijna 42 uren.

Ook al zitten er vaak internationale ngo's achter, zulke programma's kosten geld.

Gesponsord door onze lieve framilie aan pakweg 1000 đồng per minuut levert die leestijd véél geld op.

De school wil 200 kinderen sponsoren om aan levensreddend zwemmen te doen. De leerlingen uit het hoogste jaar organiseren daarom een 'readathon' voor jong en oud. 

De timing van de leesmarathon is goed gekozen. In het regenseizoen, gezellig met een boek.

In het regenseizoen, als het water hoog staat. De overheid roept dan op om putten af te sluiten en kinderen naar school te begeleiden. Toch gebeuren de meeste ongevallen in de zomer. 

Hopelijk kunnen minstens 200 kinderen tegen dan veilig het water in.